11 Mart 2011 tarihindeki Fukuşima nükleer santralındaki büyük kazadan hemen sonra Almanya, nükleer enerjiden çıkış kararı aldı ve ülkedeki tüm nükleer güç santrallarını 2023 tarihine kadar kapatmayı planladı. Almanya kapsamlı bir programla ileride oluşacak elektrik açığını nasıl kapatacağını belirledi…

Bu programın en önemli bölümü rüzgar ve güneşten elektrik üretimini büyük ölçüde artırmaktı.  Türkiye’de de, Almanya’daki kadar olmasa da, özellikle rüzgardan elektrik üretiminde sevindirici gelişmeler oldu.

Bu yazımızda, önceki yıllardaki ilgili yazılarımızı, aradan geçen 7 yılda, Almanya’daki ve Türkiye’deki gelişmelerin ve verilerin ışığında güncelleyerek son bilgileri aktarmaya çalışacağız. Almanya’da hedef, toplam elektriğin 2030 yılında % 50 ve 2050 yılında ise % 80’inin Yenilenebilir Enerjilerden (YE) üretilmesidir. Bu hedefe ulaşılıp ulaşılamayacağı ise bilinemiyor. Hükümetin 2011 yılında kabul ettiği Enerji Dönüşümü (Energiewende) planıyla ilgili olarak ortaya çıkan çok çeşitli sorunların ayrıntılarını başka bir yazımızda ele alacağız.

Yazımızdan çıkan sonuçları özetlersek:
Almanya’da 2017 yılında fosil, nükleer ve yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilen toplam 654 Milyar kWh’lık elektriğin, 105 Milyar kWh’lık bölümü (% 16,1) rüzgar, 40 Milyar kWh’lık bölümü (% 6,1) ise güneş kaynaklıdır (*).

Yaklaşık aynı nüfusu bulunan ülkemizde 2017 yılında, daha çok doğalgaz, kömür ve barajlardan üretilen toplam 280 Milyar kWh kadar elektrik enerjisinin (Almanya’dakinin % 43’ü kadar), 16 Milyar kWh (% 6) kadarı rüzgar (Almanya’nın % 15’i) ve 1,1 Milyar kWh’ı (% 0,4) da Güneş (Almanya’dakinin % 3’ü kadar) kaynaklıdır (*).

Buradan, ülkemizde rüzgardan elektrik üretiminin daha da artırılmasının yanı sıra, güneşli günleri ve saatleri Almanya’ya göre bol olan ülkemizde, özellikle güneş enerjisinden elektrik üretimine çok daha fazla hız verilmesi gereği açık.

Almanya‘da, rüzgar ve güneş enerjilerinden elektrik üretimiyle ilgili bu büyük atılıma rağmen, ileride nükleer enerjinin tümüyle yokluğundan doğacak elektrik açığı kapatılamayacağı için, kömürlü ve doğal gazlı yeni santralların yapımı da sürüyor. Resmi bir raporda 1 linyitli (1100 MW), 2 taşkömürlü (Toplam 2052 MW) ve 19 doğal gazlı (Toplam 9500 MW) olmak üzere 2025 yılına kadar ve sonrasında, çeşitli yıllarda, işletmeye açılacak fosil yakıtlı santralların yapılmakta olduğu ya da planlandığı yer alıyor /1/. Buna karşın, 2020 yılına kadar, toplam 1800 MW gücünde fosil yakıtlı 8-10 adet eski santralın da kapatılacağı bildiriliyor /1/. Buradan fosil yakıtlı santral gücünün ileride net 11000 MW kadar artacağı anlaşılıyor ki bu 10 adet nükleer santral gücüne eşdeğerdir. Greenpeace‘in bir raporunda ise 13 adet kömürlü santralın yapımı açıklanıyor /2/. Fosil yakıtlı santralların saldığı gazlarla yavaş yavaş sağlığı, çevreyi ve iklimi olumsuz etkilediği ise biliniyor. Aşağıdaki Sekil 1 ve alt yazıda kömürlü bir santralın durumu gösteriliyor.


Şekil 1: Almanya‘nın Kuzey Saksonya eyaletindeki Mehrum Taşkömürlü Elektrik santralı 250 m‘lik ince uzun bacasıyla ve geniş soğutma suyu kulesiyle 650 MW net güçte elektrik üretiyor (kömür yakılmasıyla saatte havaya 2,5 milyon m3 bacagazı ve 24 ton kül atıyor). Santralda taş kömürünün yanı sıra saatte 144 ton arıtma çamuru da yakılıyor (Foto: dpa)

 

Şekil 2’de: Almanya’da 2016 ve 2017 yıllarında üretilen brüt elektriğin enerji kaynaklarına göre dağılımı gösteriliyor. Yenilenebilir Enerjilerle (Erneuerbare, YE) elektrik üretiminin, toplam elektrik üretimi olan 654 Milyar kWh‘a  oranı 2017’de % 33,1 değerine yükseldiği görülüyor (Aslında elektrik kullanımında tasarruf yapılabilseydi, toplam elektrik üretiminin azaltılması gerekiyordu ama yapılamadı). YE içinde Rüzgar ve Güneş Enerjilerinin toplam payı % 22 kadardır. Şekilde, Rüzgar % 13,3 (karada), Rüzgar % 2,8 (denizde), Güneş % 6,1), Su / Barajlar % 3; Taşkömürü %  14,4, Linyit % 22,6, Nükleer % 11,6, Doğalgaz: % 13,1 ve diğerleri gösteriliyor. Almanya’da 2017’de, fosil kaynaklı enerjiler toplamda % 50,1 ile yine en büyük katkıyı sağlıyorlar.

 

Şekil 3: Almanya’da bir rüzgar santralı pervanelerinin büyüklüğü, kurulma sırasında görülüyor.

 

Çizelge 1: ALMANYA’da ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİMİNDE KULLANILAN ÇEŞİTLİ KAYNAKLARLA İLGİLİ KURULU GÜÇLERİN DAĞILIMI

Auswertung Kraftwerksliste Bundesnetzagentur 02.02.2018 (Bu değerlerin içinde, Lüksemburg, İsviçre ve Avusturya’dan Almanya şebekesine elektrik besleyecek kurulu güçler de vardır).

Öte yandan büyük ölçekli endüstrinin kullandığı enerji kaynakları gözönüne alındığında (Şekil 4), Yenilenebilir Enerjilerin payı sadece % 3,2 ile çok düşük kalıyor. Bu değer, yenilenebilir enerjilerin her an (gece gündüz) endüstrinin gereksinimini (gerekli olan yüksek miktarda elektrikle) karşılayamadığını gösteriyor. Bu nedenle, yenilenebilir enerjilerin elektrik üretimine katkısı, ileride daha çok artsa dahi, büyük endüsti için bunların her an sunum ve büyüklüklerinin yetersiz kalacağı ve fosil yakıtlı enerjilere gereksinim duyulacağı gözden kaçırılmamalı ya da yenilenebilir enerjilerle büyük ölçekli endüstrinin (çelik, aluminyum endüstrileri gibi) beslenemeyeceği görülüyor.

 

Şekil 4: Endüstrinin kullandığı enerjinin kaynaklara göre payları: Siyah: Doğalgaz, Sarı: Elektrik, Mavi: Petrol, Kırmızı : Linyit ve Taşkömürü, Yeşil:EE, Bordo: Uzaktan ısıtma, Gri : diğerleri (Statischtes Bundesamt,2013) Bir hesaplama: YENİLENEBİLİR ENERJİLERİN YÜKSEK KURULU GÜÇLERİYLE ÜRETİLEN ELEKTRİK NEDEN AZ?

YE‘lerin, diğerleri kadar yüksek olan kurulu güçleriyle üretilen elektrik, YE’lerin verimliliklerinin fosil ve nükleer yakıtlılara oranla, çok düşük kalması nedeniyle çok daha az. Örneğin: Almanya‘da 2017’de 104.462 MW kurulu güçteki yenilenebilir enerjilerle üretilen toplam elektrik  654 x 0,331 = 216 Milyar kWh iken, yaklaşık aynı toplam kurulu güçteki fosil, nükleer ve diğer yakıtlarla üretilen elektrik miktarı ise 654 x 0,669= 438 Milyar kWh ya da YE’lerle üretilenin iki katı olmuştur. (Bkz.Çizelge 1). Bunun başlıca nedeni YE’lerin günün 24 saati devreye girememeleri ve çok daha sık durdurulmaları sonucu  verimlerinin düşük olmasıdır (YE verimi: ortalama %24, diğerlerinin ortalama verimi ise: % 67)

TÜRKİYE’deki Durum
Şekil 5: Türkiye elektrik üretiminin kaynaklara göre dağılımı /3/

 

Çizelge 2: Türkiye’de 2016’da elektrik üretiminin kaynaklara göre dağılımını Milyar kWh ve toplam üretimdeki payları (% olarak) gösteriliyor (2017 değerleri henüz tam olarak açıklanmadığından, 2016 değerleri kullanılmıştır). 2016’da Toplam Kurulu Güç: 78.497 MW, Rüzgar: 5.751 MW,Güneş: 832 MW. 2017 Kurulu Gücü: 83.000 MW /3/.

 

SONUÇ
Türkiye’deki elektrik üretimi 2016 ve 2017 yıllarında, yaklaşık olarak, Almanya’dakinin % 43 kadarıdır. Türkiye’de rüzgar enerjisinin toplam elektrik üretimindeki payı % 6 kadar, güneş enerjisinin payı ise % 1’in altındadır (sadece % 0,4). Rüzgar ve Güneş enerjilerinden elektrik üretim değerleri 2017 yılı için karşılaştırılırsa, Türkiye değerlerinin çok düşük kaldığı görülür: Almanya‘da Rüzgar’dan Elektrik Üretimi: 105 Milyar kWh; Türkiye Rüzgar: 16 Milyar kWh Güneş enerjisinden ise Almanya yaklaşık 40 Milyar kWh elektrik üretirken, Türkiye sadece 1 milyar kWh üretiyor (1/40). Rüzgar ve güneş enerjileri için verilen ‚Kurulu Güç‘ ya da ‚kapasite‘ (MW) artımı değerleri oldukça yüksek olmasına rağmen, bunlardan üretilen elektrik enerjisi (Milyar MWh) değerlerinin düşük olması, YE’lerin verimlerinin düşük olmasındandır (ortalama %24 kadar). Almanya örneğiyle, gerek rüzgar, gerekse güneş enerjisiyle üretilen elektrik enerjisinin, ülkemizde de, toplam elektrik üretimine olan katkısının çok daha fazla artması ve buna uygun elektrik şebekesinin kurulması umulur.

(*) 1 Watt: Elektrik güç birimi 1 saniyede üretilen ya da tüketilen 1 Joule’lük enerji (= 100 gramlık çikolata paketini yerden 1m yukarıya kaldırmak için gereken enerji).1 kWh, örneğin 100 Watt’lık bir ampülün 10 saat yanmasıyla tükettiği enerjidir. Örnek:1 milyar 100 Watt’lık ampulü 10 saat yakabilmek için 1 milyar kWh’lık enerji gerekecek.

Yüksel Atakan, Dr., Fizik Y.Müh, [email protected], Almanya

 

Kaynaklar:
/1/ Almanya BDEW- Enstitüsü, 21.04.2017 günlü raporu,
https://www.dropbox.com/s/tyacpmb5w4min9t/170421_BDEWKraftwerksliste_Online%20Dokument_Mitglieder_April%202017.pdf?dl=0
/2/ Greenpeace aç: /2/ https://www.greenpeace.de/sites/www.greenpeace.de/files/publications/
kohlekraftwerke_im_bau_und_in_planung_tabelle_dez_2014.pdf
/3/ http://www.emo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=88369
https://www.teias.gov.tr/tr/i-kurulu-guc

Yorum yaz

Yorum yazın!
İsminizi buraya yazın